Tytuł: Zachowania asertywne w relacjach z drugim człowiekiem

Spostrzeganie i rozumienie asertywności – jak inni ją odbierają ?

Z czym wam się kojarzy słowo asertywność ?
Odpowiedzi będzie dużo – tak samo jak pytań dotyczących tego zagadnienia.
Prowadząc warsztaty z zachowań asertywnych – asertywność kojarzy się ze sztuką odmawiania. To prawda – słowo NIE jest kluczem w opisywanym zachowaniu, ale nie może być jako jedyny wyznacznik tegoż zachowania. Obserwacja, prowadzone przeze mnie rozmowy wskazują na to, że większość osób zapamiętuje, spostrzega to zachowanie połączone tylko i wyłącznie z odmową.
Od czasu do czasu pojawia się we mnie pytanie : czy owe zachowanie jest prawidłowo rozumiane ?
O ile łatwiej jest przeczytać pozycje książkowe omawiające dokładnie „ z czym się to je
„ o tyle trudniej tą przyswojoną teorie wprowadzić w życie. Chciałabym w tym artykule poruszyć temat zachowań asertywnych w relacjach z drugim człowiekiem – ponieważ każdy z nas w takich relacjach uczestniczy zarówno z sferze zawodowej jak i prywatnej.
Niemal na każdym kroku ( bez względu na wiek i płeć ) spotykamy na swojej drodze takie zdarzenia, sytuacje, które zmuszają nas do podjęcia trudnej dla nas samych decyzji :
co zrobić ? jak odmówić? Od dawna wiadomo, że sytuacje trudne- to te, które wymagają od nas wyboru – np.: iść na zakupy z przyjaciółką mimo, iż nie mam na to ochoty? Jak powiedzieć przełożonemu, że piątkowe „nadgodziny” nie wchodzą w rachubę ? itp.

Dla wielu ludzi osoby asertywne są odbierane i oceniane zbyt pochopnie. Dlaczego ? Bo mają odwagę odmówić, powiedzieć wprost to co myślą, śmiało powiedzieć o swoich sukcesach.
A to nadal w naszym społeczeństwie nie jest dobrze spostrzegane. Nadal powielany jest stereotyp z pokolenia na pokolenie o tym co komu wypada. Oto przykład krążących stereotypów w naszym społeczeństwie.
· Od małego uczono, że chłopcy nie mogą płakać – czyli w pełni wyrażać swojego stanu emocjonalny. Dlaczego tak się dzieję ? Prawdopodobnie zachodzi obawa ( czy realna ?), że będą spostrzegani (przez otoczenie, rówieśników) jako nie męscy.
A przecież prawdziwy mężczyzna ma być silny ! I nie płacze.
· Mała dziewczynka ma być taktowna i ułożona, cicha i spokojna. Nie powinna mówić bez pytania.
· „Dzieci i ryby głosu nie mają „ to przysłowie mówi samo za siebie i uważam, że wszelkie wyjaśnienia są tu zbędne.
Można by mnożyć rozmaite przykłady dotyczące głównego tematu. Teraz jeden z życia wzięty.
Kilka tygodni temu znajoma mówiła mi, że jej przełożonemu nie podoba się jej charakter relacja z współpracownikami. Określił jej zachowanie jako „ bezczelne”. Analizując sytuację, znając ją od strony zawodowej doszłam do wniosku, że przełożony błędnie zinterpretował jej zachowanie. Ja określiłabym jej osobę jako asertywną, która w relacjach ze współpracownikami stosuje krótkie przekazy informacyjne, mówiąc jasno i spokojnie co od nich oczekuje. Stosując zasadę Ja jestem w porządku Ty jesteś w porządku. Koleżanka została poinformowana, że musi zmienić swoje zachowanie …
Przykład obrazuje jak rozumiane są zachowania asertywne i z jakimi trudnościami muszą się zmierzyć osoby, które są asertywne. Takie osoby wyrzekając się swojej asertywności stają się osobami, które pozwalają narzucić innym osobą nie ich prawa osobiste.

Mam prawo do….

Zanim przejdę do pełnej definicji asertywności zapytam czy znasz swoje prawa osobiste? Prawa osobiste nie prawa społeczne (oraz inne)…
Prawa osobiste są to prawa określone tylko i wyłącznie przez nas samych, nie mogą być nam narzucone z góry lub ustalone przez inne osoby.
Jeżeli sami nie określimy swoich praw osobistych z cała pewnością w tą wolną przestrzeń zapełnią prawa określone za nas przez inne osoby. Pamiętaj o tym – określ swoje prawa osobiste bo w innym przypadku zostaną Ci one narzucone.
Żeby bliżej zobrazować co to są prawa osobiste, przytoczę kilka moich osobistych praw (określonych tylko i wyłącznie przez mnie samą ).
Mam prawo do przepracowania całej nocy i odespania jej następnego dnia.
Mam prawo do spędzania czasu wolnego w sposób, który mnie zadawala.
Mam prawo do nie spotykania się z ludźmi, których nie lubię a spędzania czasu z osobami, których cenię i szanuję.
Mam prawo odmówić komuś pomocy gdy w danej chwili takiej pomocy udzielić nie mogę.
Mam prawo przyznać się do nie wiedzy …
Każdy z nas ma inne prawa osobiste, każdy powinien o tym pamiętać. Cała sztuka i trudność polega na tym by w relacji z drugim człowiekiem pamiętać o szanowaniu swoich praw jak
i praw drugiej osoby. Bez wzajemnego poszanowania praw osobistych nie możemy mówić
o zachowaniu asertywnym lecz o zachowaniu asertywno-agresywnym lub asertywno-uległym.

Ja jestem w porządku Ty również jesteś w porządku

Asertywność do pełne i pewne wyrażanie swoich uczuć ( zarówno pozytywnych jak i tych negatywnych), postaw i opinii, w kontaktach z druga osobą w poszanowaniu uczuć, postaw
i opinii drugiej osoby. Inaczej mówiąc pełny i typowo asertywny przekaz brzmi: Ja jestem
w porządku i Ty jesteś w porządku. Wyznając tą zasadę traktujemy rozmówcę tak jak siebie samych – czyli na równi np.: skoro ja mogę powiedzieć co czuję mój rozmówca też ma do tego prawo. Słysząc odmowę nie reaguję gwałtownie tylko spokojnie ją przyjmuję. Bo mój rozmówca ma prawo mi odmówić – ponieważ ja też mam takie samo prawo…

Problem z odmową

Z doświadczenia wiem, że większość ludzi boi się w pełni wyrazić co czuje, myśli unikając jednocześnie odmowy jak ognia. Dlaczego? Najczęstszym powodem jest strach przed utraceniem znajomości, obrażeniem się osoby, która tą odmowę ma przyjąć. W ich odczuciu boją się oceny oraz spostrzegania ich jako osoby mało życzliwe, nieuprzejme i nie pomocne. Całkiem nie słusznie….
Prowadząc warsztaty najczęstszym problemem zgłaszanym przez uczestników był strach przed utratą relacji z osobami drugimi. Ponieważ przekaz asertywny można łatwo wytłumaczyć na przykładzie budowy przekazu, który wygląda tak : słowo NIE + uzasadnienie swojej decyzji. Trzeba pamiętać, aby uzasadnienie nie było zbytnim, długim tłumaczeniem swojej decyzji, zdania bo wtedy zatraci charakter asertywnej odmowy
a przekształci się w zachowanie asertywno-uległe lub asertywno-agresywne.
Co w przypadku gdy boimy się utraty relacji ? Jak skutecznie można ten schemat rozbudować, aby nadal został jako czysto asertywny? Co wtedy ?
Gdy boimy się reakcji na naszą odmowę warto nasz komunikat rozbudować np.: słowo NIE + krótkie uzasadnienie + chęć podtrzymania dalszych relacji . Taka odmowa może brzmieć :
” Nie mogę się z Tobą teraz spotkać bo zaplanowałam coś innego, ale chętnie porozmawiam
z Tobą wieczorem „
Odbiorca słysząc taki komunikat widzi chęć podtrzymania relacji a nadawca przekazu ją wyraża nie czując leku, że owa odmowa naruszy, zachwieje ich wzajemne stosunki.

Podsumowanie

Zachowania asertywne kształcimy, doskonalimy w ciągu całego naszego życia.
Z asertywnością się nie rodzimy. Mylne jest też twierdzenia, że asertywność lub jej brak wynika z naszego charakteru…
Błędem jest uznawanie, że to zachowanie dotyczy tylko i wyłącznie odmowy, komunikatu NIE.
Asertywność to wyrażanie siebie, życie w zgodzie z własnymi prawami osobistymi, szanując jednocześnie prawa innych. Asertywność to też proszenie o pomoc. Nie ma nic gorszego w relacjach międzyludzkich gdy jedna ze stron nie mówi dokładnie i jasno o co jej chodzi – skazując swojego rozmówcę na domysły, błędną interpretacje jej zachowania, słów i postawy.
Jak rozpoznać czy dane zachowanie będzie asertywne czy też nie ?
Jeżeli znajdujesz się w sytuacji trudnej, gdy nie wiesz co zrobić, jak postąpić przeanalizuj swoje przypuszczalne zachowanie pod kątem szacunku do samego siebie. Jeżeli okaże się, że dane zachowanie nie wywołuje u Ciebie „straty szacunku „ do siebie samego – przypuszczalnie chcesz zachować się asertywnie. Jeżeli dojdziesz do wniosku, że stracisz chociażby odrobinę wewnętrznego szacunku – to prawdopodobnie owe zachowanie nie będzie zachowaniem asertywnym.
Jeszcze jedno – w niektórych sytuacjach nie da się jasno określić co się będzie czuło…